کودک آزاری و غفلت از کودک چیست؟

📌بی توجهی و آزار به کودک واقعیت‌های تأسف باری هستند که درمیان میلیون‌ها خانواده در سراسر جهان وجود دارد. روزانه هزاران کودک رهاشده، موردِغفلت، ضرب وشتم، دچار رعب و وحشت و سوءِ استفاده جنسی قرار می گیرند.
برخی از این آزارها و غفلت ریشه در مسائل فرهنگی و مذهبی دارد؛ مثلاً نظم و انظباط مستبدانه در خانه، نقص در انتقال مفاهیم آموزشی یا بی-اعتنایی به کودکان ناتوان و معلول از آن جمله می باشد.
همچنین بدرفتاری مداوم با کودکان می تواند نتیجه ضعف در تربیت والدینی باشد که خود در دوران کودکی خشونت را تجربه کرده اند و برای تربیت فرزندان خویش نیز همان شیوه ها را اتخاذ میکنند. سازمان جهانی بهداشت کودک آزاری را آسیب و تهدید سلامت جسمی و روانی، رفاه و آرامش کودک زیر 18 سال به دست والدین یا افرادی می داند که نسبت به او مسئوولیت دارند. بدرفتاری با کودک را می توان به مثابه تمامی اشکال بدرفتاری جسمی، عاطفی، سوء استفاده جنسی و غفلت و بی توجهی در درمان آن تعریف کرد.

📌 در اصل ﻛﻮدك آزاري ﻳﻜﻲ از ﻣﻌﻀﻼت ﺷﺎﻳﻊ و ﭘﻴﭽﻴﺪه رواﻧﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﺎﻣﻌـه اﻣـﺮوزي اﺳـﺖ. اﻳــﻦ ﭘﺪﻳــﺪه و ﺗﺠﺮﺑﻴــﺎت ﻧــﺎﮔﻮار دوران ﻛــﻮدﻛﻲ داراي آﺛــﺎر و ﭘﻴﺎﻣــﺪﻫﺎي درازﻣــﺪت و ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي ﺑﺮ ﺗﺤﻮل و ﺳﺎزﮔﺎري ﺷﺨﺼﻴﺖ در دوران ﺑﺰرگسالی خواهد داشت.

📌کودک آزاری یا ابیوز به هر شکلی از بدرفتاری گفته می شود که یک بزرگسال بر یک فرد زیر 15 سال اعمال کند که می تواند شامل ابیوز فیزیکی مانند کتک زدن، تحقیر کردن؛ ابیوز عاطفی مانند تحمیل هیجانهای منفی که به کودک، مثل منت گذاشتن و تحقیر کردن کودک؛ ابیوز جنسی شامل هر گونه نمایش جنسی حتی صحبت کردن یا نشان دادن تصویر یا صحنه نامناسب جنسی می باشد. نوع دیگر ابیوز که کمتر به آن توجه میشود غفلت کردن از کودک است. مانند در آغوش نگرفتن کودک و آن را در کالسکه قرار دادن بجای خزیدن. ابیوز می تواند آثار وخیمی مانند اختلالات روانی و یا حتی اگر شدید باشد مرگ را در پی داشته باشد. در تمام جوامع ابیوزها مشمول مجازات هستند.

📌در واقع، هر نوع آسیب رساندن (مستقیم یا غیرمستقیم) یا حتی کوتاهی در جلوگیری از آسیب به کودک، ابیوز محسوب می شود. ممکن است کودک در خانواده، یا در اجتماع؛ توسط کسانی که آنها را می‌شناسد یا به ندرت توسط یک غریبه موردِ آزار و اذیت قرارگیرد. کودک آزاری ممکن است توسط فردی بزرگسال یا کودک دیگر صورت گیرد. این آزار و اذیت می‌تواند جسمی، جنسی یا عاطفی باشد، همچنین بی توجهی نسبت به ابراز عشق و محبت ورزیدن به کودک، عدم مراقبت و توجه مناسب به کودک نیز نوعی بدرفتاری به کودک و غفلت محسوب می‌شود. غفلت نیز می‌تواند به اندازه آزار و اذیت جسمی و جنسی به کودک آسیب برساند.

📌به ظاهر به نظر میرسد که بدرفتاری بدنی به دلیل نشانه هایی که از آن باقی می ماند، آزار دهنده تر باشد واقعیت این است که با اینکه در سایر کودک آزاریها همه علائم کاملاً مشهود نیست اما به اندازه بدرفتاری بدنی می تواند آسیب رسان باشد.
مثلاً نادیده گرفتن نیازهای کودکان (اعم از نیازهای فیزیولوژی، عاطفی، روانی، اجتماعی و …)، قراردادن کودک در شرایطی که احساس بی ارزشی و احمق بودن به او دست دهد یا قراردادن درمعرض شرائط جنسی، قراردادن آنها در شرائط خطرناک و بی ثبات، فراهم نکردن زمینه ی امنیت کافی از نظر روانی یا جسمی برای کودک نیز نوعی کودک آزاری و بی توجهی به کودک محسوب می شود و می‌توانند تأثیری عمیق و ماندگار بر روان کودک داشته باشد.

📌صرف نظر از اینکه کودک چه نوع کودک آزاری را متحمل می شود، کودک آزاری آسیب جدی عاطفی در پی خواهد داشت. بنابراین برای کودکی که از سوءِ استفاده یا بی توجهی رنج می‌برد، با اقدام سریع و به موقع می توان کمک های موثری انجام داد. این نوع کودکان اغلب چندین نوع سوءِ استفاده را تجربه می‌کنند، مثلاً کودک ممکن است در معرض سوءِ استفاده جسمی، عاطفی و غفلت قرار داشته باشد.
📌در جامعه کنونی نیز به طور فزاینده، سوءِ استفاده به صورت آنلاین رخ می‌دهد. دنیای مجازی امروزه برای کودکان بسیار گسترده و متنوع است، کودک در دنیای مجازی می تواند از طریق مشاهده فیلم، عکس، حتی برخی از بازی های کامپیوتری و مواردی از این قبیل مورد سوءاستفاده قرار گیرد.

📝 منبع: برگرفته شده از کارگاه آموزشی جناب آقای دکتر مجید محمودعلیلو، استاد تمام گروه روانشناسی دانشگاه تبریز.

• Christian, C. W., & Schwarz, D. F. (2011). Child maltreatment and the transition to adult-based medical and mental health care. Pediatrics, 127(1), 139-145.