اختلال طیف اوتیسم (ADS) یک نوع اختلال رشد است که بر برقراری ارتباط و رفتار فرد تاثیر میگذارد. اگرچه این بیماری در هر سنی قابل تشخیص است، به آن “اختلال رشد” گفته میشود چراکه عموما علائم آن در دو سال اول زندگی ظاهر میشوند.
ویژگیها و تشخیص اختلال اوتیسم
تفاوتهای دائمی در ارتباطات، روابط بین فردی و تعاملات اجتماعی در محیطهای مختلف نشانههای قابل مشاهده:
• صحبت نکردن یا داشتن الگوهای غیرعادی کلامی
• مشکل در درک ارتباطات غیرکلامی
• مشکل در ایجاد یا حفظ دوستی
• مشکل در ادامه مکالمات
رفتارهای محدود و تکرار شونده، الگوها، فعالیتها و علائق نشانههای قابل مشاهده:
• تکرار کردن صداها یا عبارات (پژواک گویی)
• حرکات تکرارشونده
• ترجیح بر یکنواختی، و مشکل در گذار و داشتن روال عادی
• علائق انعطاف ناپذیر یا به شدت محدود و شدید
• حساسیت شدید به محرکهای مختلف یا حساسیت خیلی کم به آنها
مطابق آیین نامه تشخیصی و آماری انجمن روانشناسی آمریکا، که توسط متخصصان بالینی برای تشخیص اوتیسم بکار میرود، ویژگیهای اصلی اوتیسم باید در اوایل کودکی ظهور کنند. اما ممکن است تا زمانی که نیازهای اجتماعی، فراتر از ظرفیت سازشپذیری فرد مبتلا به اوتیسم نباشند، کاملا آشکار نشوند. و برخی علائم ممکن است بخاطر یادگیری استراتژیهای سازگاری، پنهان شده و دیده نشوند.
اختلال اوتیستیک: این اختلال همان اختلال اوتیسم است.
• سندروم آسپرگر: در سر ملایم طیف اوتیسم قرار دارد. افراد مبتلا گاهی خیلی باهوش هستند ولی در روابط اجتماعی مشکل دارند.
• اختلال فراگیر رشد معین: به این اختلال اوتیسم غیر معمول میگویند و برخی از رفتارهای افراد اوتیستیک را دارند.
ولی امروزه مطابق آیین نامه تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM5)، کتاب راهنمایی توسط انجمن روانشناسی آمریکا، همه افرادی که در این دستهها قرار دارند در دسته واحد اختلال طیف اوتیسم قرار دارند. مبتلایان به اختلال طیف اوتیسم دارای نشانههای زیر میباشند:
• مشکل در برقراری ارتباط و تعامل با دیگران
• علائق محدود و رفتارهای تکرار شونده
• داشتن علائمی که به توانایی فرد در عملکرد صحیح در مدرسه، محل کار، و سایر موقعیتها در زندگی، آسیب وارد میکند.
اختلال اوتیسم به عنوان یک اختلال “طیف” شناخته میشود، چراکه در نوع و شدت علائمی که افراد تجربه میکنند، تفاوتهای بسیاری وجود دارد. این اختلال، در تمام قومیتها، نژادها و طبقات اجتماعی رخ میدهد. اگرچه ASD اختلالی مادام العمر است، درمانها و خدمات ارائه شده میتوانند علائم و توانایی عملکردی فرد را بهبود بخشند.
علائم اختلال اوتیسم چیست؟
اوتیسم در کودکان در سنین پایین قابل تشخیص است در ادامه برخی علائم را با هم میبینیم:
• بچههای طبیعی که به دنیا میآیند ابتدا فقط گریه میکنند یا گاهی بی دلیل میخندند؛ ولی تا شش ماهگی درجاتی از ابراز احساسات را کسب میکنند. اگر این ابراز هیجانی را در شیرخوارتان ندیدید میتواند اولین زنگ خطر اوتیسم باشد. نگران نشوید ممکن است هم نباشد.
• بچههای مبتلا به اوتیستیک از نظر هیجانی بیتفاوت هستند و گاهی هیجانات شدید یا نامتناسب دارند مثلا خنده و گریه شدید و نامتناسب
• در نه ماهگی، یک کودک نرمال، لبخند اجتماعی دارد یعنی به آدمها گاهی لبخند میزند ولی شیرخوار اوتیستیک چنین لبخندی ندارد.
• بچههای نرمال تا یک سالگی تماس چشمی دارند یعنی با ما چشم تو چشم میشوند و لبخند میزنند و به اسم خود واکنش نشان میدهند. همچنین بچهها تا یک سالگی غان و غون میکنند، بچههای اوتیستیک هیچکدام از این موارد را ندارند.
• یکی از موارد دیگری که در اوتیسم مختل میشود تکلم است. در حالت طبیعی بچهها باید تا هجده ماهگی حداقل ده تا کلمه را یاد گرفته باشند و کاربردشان را بلد باشند ولی بچههای اوتیستیک ممکن است کلمهها را تکرار کنند ولی کاربردشان را بلد نیستند. همچنین از دستورات پیروی نمیکنند چون درک کلامی ندارند.
• در کل علائم اوتیسم در کودکان زیر سه سالگی خودشان را نشان میدهند.
• تاکید میکنم مثل بقیهی اختلالات همهی علائم لزوما نباید وجود داشته باشند.
• بازیهای تخیلی ندارند.
• با همسالان ارتباط کمی برقرار میکنند.
• به چیزهایی که علاقه دارند اشاره نمیکنند و بهجای آن دست والدینشان را میگیرند و به سمت شی یا خواستهای که دارند میبرند.
• از ایما و اشاره برای ارتباط برقرار کردن استفاده نمیکنند.
• به جزییات اشیا علاقه دارند.
• کلمات تکراری و بیمعنی بکار میبرند.
• برخی از علایم در سنین بالاتر هم ممکن است دیده شوند.
• مثلا بد غذا هستند و انتخابهای محدودی برای غذا دارند.
• بازیهای تکراری و علاقههای محدودی دارند.
• حرکات تکراری مثل راه رفتن روی پنجه یا پاشنه پا بال بال زدن، چرخیدن دور خود یا حرکات ریتمیک دوست دارند.
• در حواس پنجگانهی خود یا حساسیت زیادی دارند یا اصلا حساس نیستند.
• خواب و بیداری منظم و طبیعی ندارند.
• هرجا میروند باید اسباببازی یا وسیله خاصی را با خودشان ببرند.
• کلماتی را که میشنوند به طرز طوطیوار و بیش از حد معمول تکرار میکنند.
• تغییر از حالت روزمرگی به شدت آنها را آشفته میکند.
• بای بای نمیکنند، بوس نمیفرستند.
• صحبتشان منوتون و شبیه ربات است.
علت اختلال اوتیسم در کودکان
اوتیسم به چه علت بوجود میآید؟ علت دقیق اوتیسم ناشناخته است. تحقیقات اخیر نشان میدهند که دلیل واحدی برای ابتلا به این بیماری وجود ندارد.
برخی عوامل خطر احتمالی اوتیسم شامل:
• ابتلای یکی از اقوام درجه یک به اوتیسم
• جهش ژنتیکی
• سندرم X شکننده یا سایر اختلالات ژنتیکی
• سن بالای پدر و مادر هنگام تولد کودک
• پایین بودن وزن هنگام تولد
• عدم تعادل متابولیکی
• پیشینه عفونتهای ویروسی
• قرار گرفتن جنین در معرض داروهای والپروئیک اسید (Depakene) یا تالیدومید
آیا بزرگسالان هم به اوتیسم مبتلا میشوند؟
اختلال طیف اوتیسم (ASD)، معمولا در کودکان خردسال تشخیص داده میشود. اما اگر فکر میکنید ممکن است در این طیف قرار داشته باشید و هرگز تشخیص داده نشده باشد چه میشود؟ والدین کودکان خردسال، به دنبال علائم کلاسیک اوتیسم مانند عدم تماس چشمی، حرکات تکرارشونده، و مشکلات حسی هستند. تمام کودکان باید از نظر بروز این علائم در معاینات سلامت ۱۸ و ۲۴ ماهگی، بررسی شوند. بیشتر موارد اختلال طیف اوتیسم، میبایست تا ۲ سالگی تشخیص داده شوند. کودکانی که امروزه به عنوان فرد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم تشخیص داده میشوند، چندی پیش، به آنها برچسب “بدقلق” یا “ناتوان در یادگیری” زده شده و ممکن است کمکهای لازم را دریافت نکرده باشند. چه در دوران کودکی و چه در بزرگسالی اگر تحت مصاحبه دقیق بالینی قرار بگیرند، تشخیص اختلال طیف اوتیسم میگیرند. پس اوتیسم در بزرگسالی به وجود نمیآید بلکه در کودکی وجود داشته ولی به دلیل عدم تشخیص صحیح نادیده گرفته شده است.
مراحل درمان اوتیسم
در حال حاضر هیچ درمان واحدی برای اختلال طیف اوتیسم (ADS) وجود ندارد. افراد اوتیسمی زیادی از درمان برخوردار میشوند، بدون اینکه سن تشخیص بیماری در آنها اهمیتی داشته باشد. افراد در هر سنی، با هر میزان از توانایی، اغلب میتوانند بعد از مداخلات مناسب، بهبود یابند. راههای بسیاری برای کاهش علائم و افزایش تواناییها وجود دارد. افراد مبتلا به اوتیسم، اگر درمانها و مداخلات مناسب را دریافت کنند، شانس بهرهمندی از تمام تواناییها و مهارتهایشان را خواهند داشت. اغلب، موثرترین مداخلات و درمانهای اوتیسم برای هر فرد متفاوت است. اگرچه، بیشتر افراد مبتلا، به برنامههای تخصصی و کاملا ساختاریافته به بهترین شکل پاسخ میدهند.
برای درمان اوتیسم، دارودرمانی در کنار رفتاردرمانی بهترین پاسخ را میدهد. که البته باید تحت نظر روانپزشک داروهای اوتیسم در کنار سایر درمانها تجویز شود. در برخی موارد، درمان اوتیسم میتواند به افراد اوتیسمی کمک کند تا عملکردی نزدیک به سطح نرمال داشته باشند. تحیقیقات نشان میدهد که مداخلات و تشخیص زود هنگام، مثلا در پیش دبستانی یا قبل از آن، احتمالا اثرات مثبت بیشتری بر علائم و مهارتهای بعدی خواهد داشت. درباره مداخلات زودهنگام در اوتیسم بیشتر مطالعه کنید. زیرا ممکن است بین علائم اوتیسم و سایر اختلالات، همپوشانیهایی وجود داشته باشد. مانند اختلال کمبود توجه و بیش فعالی(ADHD). اینکه درمان، به جای برچسبهای تشخیصی، بر روی نیازهای خاص فرد تمرکز داشته باشد، مهم است.